Алдаспанның жарқылы

Бауыржан Момышұлының достарына жазған хаты

Қымбатты оқырман, назарларыңызға қазақтың қаһарман ұлдарының бірі – Бауыржан Момышұлының хаттар топтамасын ұсынып отырмыз. Бұлар көпшілікке беймәлімдігімен құнды және Баукең аталған қолжазбасында қаламын еркін ғана тербей отырып, айрықша ағынан ақтарылады. Әрине, ажалмен бетпе-бет келгенде де ақ алмастай өткірлігі мен адалдығынан таймаған Бауыржан Момышұлының тазалығы ардың кіршіксіздігінен кем түспейтін ақ қағаз алдында жаңсақтыққа бармайтыны түсінікті. Мына жазбаларға да Баукеңнің үлкен толғаныспен келгені байқалады.

* * *
Құдайға шүкір, мен кедей қазақ емеспін. Мені ел дәулетті қазақтың бірі санайды. Ол шынында да рас! Менен басқа да дәулетті қазақтар аз емес! Менен бай қазақтар көп екеніне көзім жетті!
Сәбит, Ғабит, Ғабидендер Мұхаңды былай қойғанда ішіміздегі бай жазушылар. Олардың ақшаларының есебін мен білмеймін. Менің білетінім, олар рухани творчестволық жағынан менен дәулетті екеніне ешқандай күмәнім жоқ.
Я, рухани деп айттым. Сөзім сөз. Мен екі сөзді адам емеспін. Дүние, ақша қолдың кіріндей, бір жусаң кетеді дейді қазақ. Ол рас. Дәулеттің келуі де, кетуі де бір адам өмірінде оңай емес: келуі маңдай тері, кетуінің себептері көп: ұшқалақтық, бейғамсыздық, маңдай терін қадірлемеу, жасырмай айтқанда, маскүнемдік, артына қарамай «мырзашылық», орынсыз бауырмалдық… тағы басқа ескіліктің – қоқым-соқымдарының салдарлары, орысша айтқанда кейбіреулеріміз феодально-купеческое самодурствоға дейін барамыз. Ол да қиналып мойынға алатын шындық.
Әңгімені өз басымнан бас­тайын. Басқаны сынау әркімге де оңай екені ақиқат. Өзін-өзі сынау оңай емес екеніне тірі жанның бәрі де түсінеді. Әңгімені өз басымнан бастайын.

* * *
…Мен офицер болдым.
Ұлы байтақ Отанымыздың мен болмаған түкпірлері аз. Мен Отанымыздың көп дұшпан­дарымен көзбе-көз, бетпе-бет кездескендердің бірі болдым.
Мен ержеттім. Әкем қартайды. Мен әкем қартайғанда тарықпасын деген оймен тапқан-таянғанымды алдымен үйге жіберіп отырдым. Әсемпаз болғаным жоқ. Оған қаражатым да жетпес еді.
Әкем өлді. Мен жалғыз қалдым.

* * *
Ұлы Отан соғысы басталды. Ел азаматтары майданға аттанды. Мен батальон командирі болып отыз соғысқа қатыстым. Бес рет қоршауда қалдым….
Отыз жасымда полк командирі болып тағайындалдым….
Отыз үштен отыз төртке шыққанда дивизия командирі болып тағайындалдым… Аз жылдарда көпті көрдік. Солардың бірі мен болдым.

* * *
Менде адаммын. 200-ден аса мен қатынасқан ұрыстар жалыны шарпып, мені құрдастарымнан бұрын қартайтты, бетіме әжім таңбасын аямай басты, шашымды бурылдатты… Туған-туыстарым да мені аяған жоқ. Аяр да емес…
Мен қазақпын. Ол рас. Мен халқымды сүйетіндердің бірімін. Ол рас. Мен халқымның намысы үшін жанымды аямағандардың бірімін. Ол рас. Халқым мен үшін еш нәрсесін аямағандығын мен де түсінетіндердің біреуімін. Ол рас!
Бірақ!.. Тағы да «бірақ»! Ашық сөйлесейік:
Қазақ даңқыңмен жаманатыңды қатар шығарады десек онша қателеспеспіз… Мақтаймын деп жамандап алғанын түсінетін қазақтар осы уақытқа дейін аз екенін екеудің бірі айтады… Легенда – аңыз, жүгенсіз ұзынқұлақ біздің заманда саяздап барады. «Жаман достан жақсы дұшпан артық» деген аталарымыздың сөзін қайта-қайта қиналып еске алушылардың бірі менмін.

* * *
Соғыстан кейін мен жоғарғы әскери білім медресесін бітірдім. Бес жыл соғыс жоғарғы білімнен сабақ берушілердің бірі болдым. Менің шәкірттерімнің арасында көптеген генералдар, көптеген полковниктер, тағы басқа дәрежедегі офицерлер болды. Олардың көбі қазір жоғары дәрежелі орындарда қызмет етеді.
Мен ауырдым. Саптан босадым.
Әскер қатарында істеу оңай емес. Одан босау болса одан да ауыр.

* * *
Мен әскер сабынан босадым. Пенсиям 300 сом. Атағым бар. Әшекей киім үстімде – я полковник при мундире. «Жатып ішер» болуға заң бойынша маған толық право берілді.
Мен әскери адаммын. Полковник запаса болуға менің толық правом бар. Ол даусыз дейді елдің көбі. Үкімет те солай дейді. Мен олай демеймін. Олай деуге ешқандай қақым жоқ. Мен азаматпын – гражданинмін. Мен жігіт ағасы жасына жаңада ғана жеткендердің біреуімін.
Нет! Я не старик! Я профессиональный военный! Если случиться война (не дай бог) – я еще не способен воевать до тех пор пока меня не убьют! Простите! Признаюсь честно – предпочтиаю свой гибель на поле брани, чем смерть на руках своей жены. Ердің басы қайда қалмаған. Менің басым ешкімнен артық емес!
* * *

Міне, қымбатты оқырман, Бауыржан хатының шағын ғана бөлімінде осындай сыр қозғалады. Жалпы, Баукеңнің керемет шыншылдығына бас иесіз. Халқының алдындағы адалдығынан айнымаған батыр Бауыржанның мұнша қарапайымдылығы нағыз бекзаттық үлгісіндей көрінеді. Немесе, мәселен, жер ортасы жасқа келгенде ертеректегі ұстаздары мен ағаларын еске алып, «Олар мені жаман болсын деп ұрыспағандарына жаңа ғана түсініп келе жатқаныма қарағанда – енді ғана ақылым кіріп келе жатқанына көзім жетіп келеді» деп баяғы балғын шақтағы көп қателігін балаша мойындадауы, одан соң қан майданның қақ ортасынан талай мәрте қалың әскерімен аман шығып, атағы жер жаһанға жайылған хас батырдың «Қап, шіркін, қайта келетін өмір болса – есерсоқтығымды қайталамас едім деп ішімнен тынамын» деуі қандай ғажап! Ойы шолақ, өресі тар біреулер болса, мұндайда риясыз ағынан жарылу былай тұрсын, өз сәтсіздіктері үшін өзгені кінәлап, әлдекімдерге қарадай кектенетіні де анық қой!
Иә, Бауыржан батырлығының белгісі осынау мінезінен-ақ айқын көрінеді.

Хаттар Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік мұрағатынан алынды (Қор 1432. Іс -135)

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *